Dofinansowania na obronność: niższa konkurencja w programach regionalnych

W materiałach o finansowaniu sektora obronnego dominują programy krajowe. To zrozumiałe, bo dysponują największymi budżetami. Równolegle jednak uruchamiane są programy regionalne, w których alokacje sięgają kilkudziesięciu i kilkuset milionów złotych, a konkurencja jest wyraźnie niższa. Różnią się one od instrumentów krajowych w jednym, zasadniczym aspekcie: warunkach, jakie przedsiębiorstwo musi spełnić, zanim w ogóle złoży wniosek.

Przeanalizowaliśmy dokumentację konkursową programów regionalnych dotyczących obronności i technologii podwójnego zastosowania (dual use) — regulaminy, kryteria wyboru projektów oraz katalogi kosztów kwalifikowalnych. Wynika z niej, że nie obowiązuje jeden zbiór warunków dostępu. Programy dzielą się na trzy kategorie, a różnica między nimi przesądza o tym, czy przedsiębiorstwo aplikuje w bieżącym roku, czy potrzebuje kilkunastu miesięcy przygotowań.Poniżej opisujemy każdą z tych kategorii oraz wskazujemy, jak zweryfikować, do której należy Twoja firma.

W części programów regionalnych dokumentacja nie stawia wnioskodawcy żadnych wymagań podmiotowych. Nie jest wymagana koncesja, certyfikat ani udokumentowana współpraca z sektorem obronnym. O kwalifikowalności przesądza charakter rezultatu projektu: czy powstające rozwiązanie ma zastosowanie cywilne i jednocześnie może służyć celom obronnym lub ochronie ludności.

Województwo lubuskie

Program dofinansowania badań i wdrożeń w obszarze technologii podwójnego zastosowania stawia jeden warunek merytoryczny: rezultatem projektu ma być produkt o podwójnym zastosowaniu. Dokumentacja dopuszcza przy tym zarówno przedsiębiorstwa działające dotychczas wyłącznie na rynku cywilnym, jak i podmioty wytwarzające na potrzeby przemysłu obronnego. Wsparcie obejmuje prace badawczo-rozwojowe oraz — jako ich następstwo — wdrożenie wyników, w tym zakup maszyn i roboty budowlane.

Województwo podlaskie

Najszersze warunki dostępu spośród analizowanych programów. Podwójne zastosowanie nie stanowi tutaj warunku dopuszczenia, lecz przesłankę premiującą — projekty o takim charakterze są traktowane priorytetowo, natomiast sam nabór obejmuje szerzej rozumiane bezpieczeństwo regionu. Dokumentacja wymienia obszary o potencjale podwójnego zastosowania: technologie cyfrowe, cyberbezpieczeństwo, sztuczną inteligencję i uczenie maszynowe, nowoczesne metody obróbki metali, biomedycynę cyfrową oraz systemy bezzałogowe.Katalog uprawnionych wnioskodawców jest tu również najszerszy i obejmuje przedsiębiorstwa każdej wielkości, uczelnie, organizacje badawcze, instytucje otoczenia biznesu oraz konsorcja naukowo-przemysłowe.

Województwo podkarpackie

Odrębna ścieżka dla rozwoju innowacyjnych produktów i technologii podwójnego zastosowania, w której jedynym warunkiem podmiotowym jest prowadzenie działalności gospodarczej w regionie w sposób zorganizowany i ciągły od początku 2023 roku. Koszty kwalifikowalne rozpoczynają się od 100 tys. zł, co czyni ten program dostępnym także dla mniejszych przedsiębiorstw produkcyjnych. Przedsiębiorstwo, które nie prowadziło dotąd sprzedaży do sektora obronnego, powinno rozważyć rozpoczęcie właśnie od tej kategorii programów.

Druga grupa programów nie wymaga certyfikatów, oczekuje natomiast dowodu zainteresowania ze strony odbiorców z sektora. To rozróżnienie bywa pomijane w komunikatach prasowych, a w praktyce decyduje o wyniku oceny formalnej.

Województwo lubelskie

Program wsparcia inwestycji w sektorze obronnym i bezpieczeństwa przewiduje dwie ścieżki. Pierwsza, dotycząca działalności stricte obronnej, wymaga koncesji na obrót wyrobami o przeznaczeniu wojskowym lub policyjnym albo rekomendacji instytucji publicznych z obszaru bezpieczeństwa. Druga, dotycząca technologii podwójnego zastosowania, koncesji nie wymaga.

W obu ścieżkach obowiązuje natomiast ten sam warunek: udokumentowanie rzeczywistego zapotrzebowania w sektorze bezpieczeństwa i obronności. Dokumentacja wskazuje, co stanowi dowód — listy intencyjne, umowy przedwstępne, potwierdzenia współpracy, zamówienia oraz potwierdzony udział w łańcuchu dostaw. Wskazuje również, co dowodem nie jest: ogólne deklaracje, hipotetyczne zainteresowanie, opisy potencjalnych zastosowań niepoparte dowodami, a także sam fakt ogłaszania postępowań przetargowych lub zamiar przystąpienia do nich.

Wniosek operacyjny jest jednoznaczny: przygotowanie do tego naboru rozpoczyna się od rozmowy z potencjalnym odbiorcą, nie od opracowania dokumentacji aplikacyjnej. Alokacja programu wynosi 128,6 mln zł, a maksymalne dofinansowanie — 10 mln zł na projekt. Nabór trwa do 30 października 2026 roku.

Województwo śląskie

Funkcjonują tu dwa równoległe programy: jeden dotyczący zwiększenia mocy produkcyjnych w przemyśle obronnym, adresowany do dużych przedsiębiorstw, oraz drugi dotyczący rozwoju produkcji w obszarze technologii podwójnego zastosowania, adresowany do małych i średnich firm. Oba zostały zastrzeżone dla podmiotów, które już dostarczają produkty lub usługi na rzecz sił zbrojnych albo sektora zbrojeniowego. Dokumentacja zawiera klauzulę wykluczającą projekty, w których związek z obronnością ma charakter wyłącznie deklaratywny.

Przedsiębiorstwo bez historii współpracy z sektorem nie znajdzie w tych programach ścieżki dostępu.

Najwyższe wymagania formalne przewiduje program wsparcia przemysłu obronnego w województwie świętokrzyskim. Jest to jednocześnie największy spośród programów regionalnych, z alokacją 113 mln zł i maksymalnym dofinansowaniem 20 mln zł na projekt, a także jedyny otwarty w chwili publikacji tego materiału — nabór trwa do 8 stycznia 2027 roku.

Kryterium dopuszczające ma charakter rozstrzygający i nie podlega uzupełnieniu w toku oceny. Wnioskodawca musi posiadać — albo mieć złożone wnioski o wydanie — trzech dokumentów:

• wewnętrznego systemu kontroli, czyli wdrożonego i zatwierdzonego systemu nadzoru nad obrotem towarami o znaczeniu strategicznym;
• świadectwa bezpieczeństwa przemysłowego wydanego przez Agencję Bezpieczeństwa Wewnętrznego lub Służbę Kontrwywiadu Wojskowego, ewentualnie indywidualnego poświadczenia bezpieczeństwa wraz z zaświadczeniem o przeszkoleniu w zakresie ochrony informacji niejawnych;
• certyfikatu zgodności z sojuszniczymi wymaganiami zapewnienia jakości (AQAP) wraz z funkcjonującym systemem zarządzania jakością zgodnym z normą ISO 9001:2015.

Koncesja na obrót wyrobami o przeznaczeniu wojskowym lub policyjnym jest jedynym z wymogów opatrzonym zastrzeżeniem „jeśli dotyczy”. Pozostałe trzy mają charakter bezwarunkowy. Instytucja zarządzająca trzykrotnie odpowiadała na pytania wnioskodawców w tej sprawie i trzykrotnie podtrzymała dotychczasową interpretację.

Konstrukcja punktacji, która zaskakuje

W tym samym naborze doświadczenie w dostawach na rzecz sił zbrojnych ma najniższą wagę spośród wszystkich kryteriów, natomiast posiadane certyfikaty i uprawnienia — jedną z najwyższych. O wyniku oceny decyduje zatem przygotowanie formalne przedsiębiorstwa, a nie historia współpracy z resortem obrony.

Instytucja potwierdziła również, że o dofinansowanie mogą ubiegać się przedsiębiorstwa działające dotychczas wyłącznie na rynku cywilnym — regulamin odnosi się do podmiotów funkcjonujących lub zamierzających funkcjonować w obszarze bezpieczeństwa i obronności. Dopuszczalne jest ponadto zawarcie warunkowej umowy o dofinansowanie, co pozwala dostarczyć brakujące dokumenty przed jej podpisaniem — pod warunkiem że wnioski o ich wydanie złożono przed złożeniem wniosku o dofinansowanie.

Przedsiębiorstwo rozważające udział w tym naborze powinno uruchomić procedury certyfikacyjne niezwłocznie. Uzyskanie świadectwa bezpieczeństwa przemysłowego jest procesem wielomiesięcznym.

Instrumenty krajowe rządzą się inną logiką. Kwalifikacja opiera się w nich na przedmiocie projektu, a nie na statusie przedsiębiorstwa: decyduje to, czy technologia mieści się w unijnym wykazie produktów związanych z obronnością albo w priorytetowych obszarach zdolności obronnych określonych na poziomie Unii Europejskiej. Koncesje, certyfikaty i historia sprzedaży do sektora nie stanowią tam warunku dostępu.

Różnica ma praktyczne konsekwencje. Przedsiębiorstwo, które nie spełnia wymagań formalnych w programie świętokrzyskim, może jednocześnie w pełni kwalifikować się do instrumentu krajowego — i odwrotnie, firma dysponująca kompletem certyfikatów nie uzyska wsparcia krajowego, jeżeli jej technologia nie mieści się w odpowiednim wykazie.

Instrumenty krajowe, ich progi wejścia i poziomy dofinansowania opisaliśmy szczegółowo w dwóch osobnych materiałach: przeglądzie czterech instrumentów dopasowanych do etapu rozwoju firmy oraz w analizie dwóch ścieżek finansowania dla sektora obronnego. Niniejszy materiał stanowi ich uzupełnienie o wymiar regionalny.

Poniższe pytania, zadane w podanej kolejności, pozwalają wstępnie określić dostępny zakres programów.

Pytanie pierwsze: czy przedsiębiorstwo dysponuje wewnętrznym systemem kontroli, certyfikatem AQAP wraz z systemem zgodnym z ISO 9001 oraz świadectwem bezpieczeństwa przemysłowego — albo złożyło wnioski o ich wydanie? Odpowiedź twierdząca otwiera dostęp do wszystkich trzech kategorii programów regionalnych, łącznie z najbardziej zasobnym z nich.

Pytanie drugie: czy przedsiębiorstwo dysponuje udokumentowanym kontaktem z odbiorcą z sektora — listem intencyjnym, umową przedwstępną, zamówieniem albo potwierdzonym udziałem w łańcuchu dostaw? Odpowiedź twierdząca poszerza dostępny zakres o programy drugiej kategorii.

Pytanie trzecie: czy rozwijane rozwiązanie ma jednocześnie zastosowanie cywilne i potencjał wykorzystania w obszarze bezpieczeństwa? Odpowiedź twierdząca, przy przeczących odpowiedziach na pytania poprzednie, oznacza dostęp do programów pierwszej kategorii — które pod względem warunków finansowania nie ustępują pozostałym.

Odpowiedź przecząca na wszystkie trzy pytania nie zamyka tematu. Zmienia jedynie jego przedmiot: rozmowa dotyczy wówczas nie wyboru naboru, lecz kolejności działań przygotowawczych i horyzontu czasowego, w jakim przedsiębiorstwo może uzyskać dostęp do tego rynku.

Rekomendujemy trzy kroki w następującej kolejności.

Krok pierwszy: ustal, w której kategorii znajduje się Twoja firma. Wystarczy przejść przez trzy pytania z poprzedniej sekcji i sprawdzić, jakie dokumenty przedsiębiorstwo faktycznie posiada. Najczęstszym błędem jest założenie, że certyfikaty można uzupełnić w toku oceny — w programie świętokrzyskim nie można.

Krok drugi: zweryfikuj, czy Twoje województwo prowadzi nabór. Programy regionalne nie są uruchamiane równolegle, a terminy bywają krótkie. Część naborów opisanych w tym materiale zostanie ogłoszona dopiero w najbliższych tygodniach.

Krok trzeci: jeżeli brakuje dokumentów, uruchom procedury już teraz. Postępowania certyfikacyjne trwają miesiącami i nie da się ich przyspieszyć na etapie naboru. Firma, która rozpocznie je dziś, będzie mogła aplikować w kolejnych edycjach.

Ocena kwalifikowalności wymaga zestawienia profilu przedsiębiorstwa z wymaganiami konkretnego naboru. Przeprowadzamy ją bezpłatnie i kończymy jednoznaczną rekomendacją: wskazaniem programu, w którym przedsiębiorstwo ma realne szanse, albo informacją, że w bieżącej perspektywie takiego programu nie ma — wraz z listą działań, które tę sytuację zmieniają. Prosimy o wypełnienie formularza znajdującego się poniżej. Odpowiadamy w ciągu dwóch dni roboczych. Jeżeli sprawa wymaga pilnego omówienia, zapraszamy do kontaktu telefonicznego.