W dniu 27 września 2022 r. Komisja Europejska zatwierdziła program Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki 2021-2027 (FENG). Wydanie decyzji kończy etap negocjacji Programu, rozpoczynając jego wdrażanie. Jest to doskonała okazja do podsumowania informacji dotyczących warunków udzielania wsparcia Unii Europejskiej w ramach przedmiotowego programu operacyjnego.

Czym jest FENG?

Program Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki 2021-2027 (FENG) należy traktować jako, bezpośrednią kontynuację wcześniej zakończonych, Programu Innowacyjna Gospodarka oraz Programu Inteligentny Rozwój, a wręcz ich ewolucję. Jest on skierowany do polskich przedsiębiorstw, dla których przeznaczono 7,9 MLD EUR. Podobnie jak w przypadku zakończonego programu operacyjnego POIR, FENG będzie stawiał duży nacisk na wspieranie innowacji na rynku Unii Europejskiej, koncentrując się na rozwoju gospodarczym, realizacji prac B+R, transferze technologii, wdrożeniu Europejskiego Zielonego Ładu (EZŁ) oraz cyfryzacji przedsiębiorstw.

Wyzwania dofinansowane przez Program FENG

Najistotniejszymi wyzwaniami dla polskiej gospodarki w nowej perspektywie są:

  • zwiększenie: innowacyjności przedsiębiorstw, w szczególności usprawnianie procesów komercjalizacji wyników badań; nakładów na działalność B+R; udziału przedsiębiorstw aktywnych we wprowadzaniu innowacji, które będą uzyskiwać przychody ze sprzedaży zaawansowanych produktów i usług; efektywnej współpracy firm z jednostkami sektora nauki; poziomu kompetencji, szczególnie w zakresie zidentyfikowanych deficytów.
  • wspieranie: profesjonalizacji i rozszerzenia działalności ośrodków transferu technologii, a także rozwijanie kompetencji osób zarządzających ośrodkami badawczymi; uzyskiwania przez organizacje badawcze wyższych przychodów z tytułu komercjalizacji; kompetencji naukowców w zakresie zarządzania biznesowego.
  • podniesienie poziomu wiedzy wśród przedsiębiorstw dotyczącej praktycznego zastosowania rozwiązań cyfrowych; finansowanie inwestycji w obszarze cyfryzacji.

Priorytety FENG

Wytyczone cele programu FENG będą osiągane poprzez realizację instrumentów pogrupowanych w cztery priorytety:

I – Wsparcie dla przedsiębiorców: zapewnienie dofinansowania w obszarach B+R, wdrożeń nowych rozwiązań, infrastruktury B+R, internacjonalizacji, rozwoju kompetencji, automatyzacji i robotyzacji, zielonej gospodarki.

II – Środowisko przyjazne innowacjom: wspieranie rozbudowy publicznej infrastruktury badawczej, transferu i komercjalizacji technologii powstających na uczelniach i w instytutach, wzmacnianie potencjału instytucji otoczenia biznesu takich jak akceleratory, klastry, instytucje badawcze oraz szerokie wsparcie start-up’ów.

III – Zazielenienie przedsiębiorstw: wsparcie projektów przyczyniających się do realizacji celów Europejskiego Zielonego Ładu, w tym neutralności klimatycznej, zielonej transformacji gospodarki i zrównoważonego rozwoju. Oferta dla przedsiębiorstw będzie obejmować zielony fundusz gwarancyjny, kredyt ekologiczny oraz projekty IPCEI. Uzupełnieniem będą innowacyjne zamówienia publiczne na prace B+R nad technologiami i produktami jeszcze nieistniejącymi na rynku, pożądanymi ze względów społecznych i środowiskowych.

IV – Pomoc techniczna: zapewnienie systemowego wsparcie dla beneficjentów poprzez realizację działań zachęcających i ułatwiających ubieganie się o środki, wspieranie beneficjentów w realizacji projektów, a także zapewnienie wsparcia administracyjnego w realizacji Programu.

Wsparcie dla przedsiębiorców

Celem I Priorytetu jest rozwijanie i wzmacnianie zdolności badawczych i innowacyjnych oraz wykorzystywanie zaawansowanych technologii. Głównymi odbiorcami wsparcia będą przedsiębiorcy (MŚP i duże firmy, w tym small mid-caps i mid-caps), konsorcja z udziałem przedsiębiorstw, organizacji pozarządowych, innych podmiotów, np. organizacji badawczych.

Działania w ramach II Priorytetu, mają na celu mobilizację osób i instytucji w sektorze nauki do współpracy z biznesem, a także do współpracy międzynarodowej celem zwiększenia liczby komercjalizowanych wyników badań, podniesienia kompetencji zespołów naukowych w zakresie transferu technologii, zwiększenia mobilności kadr B+R.

Ponadto, istotnym elementem będzie wsparcie transformacji cyfrowej MŚP. Możliwe będzie wykorzystanie funduszy europejskich na wdrożenie w przedsiębiorstwie specjalistycznych rozwiązań cyfrowych, zakup technologii wspierających prowadzenie działalności gospodarczej. Nacisk będzie kładziony również na udzielanie wsparcia dla MŚP w zakresie umiędzynarodowienia ich działalności a tym samym zwiększenia skali potencjału eksportowego firm. Istotne będzie również wspieranie rozwoju innowacyjnych spółek typu start-up/scale-up, poprzez wsparcie indywidualnych innowatorów oraz Programy rozwojowe dla innowacyjnych spółek.

Fundusze Europejskie przyznawane w ramach III priorytetu doprowadzić mają do zwiększenia efektywności energetycznej i redukcji emisji gazów cieplarnianych. Wspierane będą działania dotyczące transformacji przedsiębiorstw w zakresie efektywności energetycznej poprzez modernizację infrastruktury, a także wdrażanie nowych lub ulepszonych produktów, usług w powiązaniu ze zmianą procesów, umożliwiających znaczącą redukcję zużycia energii.

Kto będzie mógł korzystać ze środków w ramach Programu FENG?

Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki skierowane będą do:

  • przedsiębiorstw,
  • sektora nauki,
  • konsorcjów przedsiębiorców oraz konsorcjów przedsiębiorców z organizacjami badawczymi,
  • instytucji otoczenia biznesu, czyli ośrodków przedsiębiorczości, ośrodków innowacji, instytucji finansowych.

Formy wsparcia

W ramach Programu Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki 2021-2027 przewidziano przyznawanie środków w następujących formach:

  • dotacje
  • instrumenty finansowe
  • kapitałowe i gwarancyjne
  • instrumenty łączące finansowanie zwrotne i dotacje

Nowe podejście do przyznawania funduszy unijnych

W celu odpowiedniego stymulowania rozwoju polskiej gospodarki i wykorzystaniu potencjału polskich firm również z sektora MŚP, dokonano znaczącej zmiany przyznawania środków względem poprzednich programów. Fundusze europejskie dla nowoczesnej gospodarki 2021 2027 będą charakteryzować się podejściem modułowym w konstruowaniu projektów. Modułem, który musi znaleźć się w projekcie, są „prace B+R” lub „Infrastruktura B+R”. W ramach drugiego z wymienionych modułów, fundusze przeznaczane będą m.in. na tworzenie i rozwój centrów badawczo-rozwojowych.

Ponadto, w zależności od potrzeb wnioskodawcy, projekt będzie mógł się składać dodatkowo z następujących modułów: wdrożenie prac B+R, cyfryzacja (w tym Big Data, Internet rzeczy, robotyzacja, analityka danych i optymalizacja produkcji), zazielenienie przedsiębiorstw, internacjonalizacja, kompetencje, czyli zdobywanie nowych umiejętności oraz wiedzy.

Co dalej?

Zakończenie negocjacji rozpoczyna etap zawierania porozumień przez Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej z instytucjami, które będą odpowiadały za organizację konkursów. Powołano Komitet Monitorujący FENG, którego zadaniem będzie przyjęcie kryteriów wyboru projektów nad którymi pracują Grupy robocze.